Nederlands: Stand van zaken

Bewuste geletterdheid (werkdefinitie)

Bewuste geletterdheid is een bewuste bekwaamheid op het gebied van taal, communicatie en literatuur. De bewust geletterde leerling is taalvaardig en literair competent, en maakt daarbij gebruik van kennis van deze vaardigheden, en heeft inzicht in de eigen beheersing daarvan. Kennis van de structuur en de werking van taal, literatuur en communicatie in context speelt daarbij een sleutelrol. Tot deze bewuste geletterdheid behoort ook een contextafhankelijke en (zelf)bewuste reflectieve attitude ten opzichte van (literaire) taal- en taalgebruiksnormen. Voor meer toelichting, zie het Manifest Nederlands op School.

Taalonderwijs is een vorm van bekwaamheidsonderwijs, waarin de leerling tijdens de schoolcarrière in een longitudinale ontwikkeling van opeenvolgende cycli vanuit een onbewuste onbekwaamheid via bewuste onbekwaamheid talige en literaire competenties ontwikkelt, om uiteindelijk te geraken tot een bewuste bekwaamheid. Van daaruit ontstaat nog tijdens de schoolcarrière door inslijping of routine een onbewuste bekwaamheid. Het eindniveau van de te verwerven bekwaamheden is afhankelijk van de eindtermen van het schooltype en andere formele voorschriften.

Onderzoeksagenda (december 2016)

De Meesterschapsteams Nederlands streven naar de concretisering, didactische operationalisering en implementatie van het algemene doel ‘bewuste geletterdheid’. Om deze reden stimuleren en ondersteunen zij onderzoek op dit gebied.  Onderzoek  kan zich bijvoorbeeld richten op de ontwikkeling van bewuste kennis, bewuste vaardigheden, of bewuste oordelen of attitude.

 

Signalementen lesmateriaal (waarin bewuste geletterdheid op exemplarische wijze wordt toegepast)

  • [LTK 181116] powerpoint en tekst bundel, van de workshop #Literatuurgeschiedenisonderwijs2016 door Erwin Mantingh & Theo Witte op conferentie HSN 30 in Gent, herhaald als BOEM! Paukenslag op de Dag van het literatuuronderwijs in Rotterdam (22-11-2016) (plus  Handout en Werkblad)
  • [LTK 151016] LitLab, digitaal laboratorium voor literatuuronderzoek op de middelbare school, ontwikkeld door Els Stronks e.a. (UU)
  • [LTK & TLK  230916] Lessenseries over o.a. Blokken van Bordewijk, ontwikkeld door Marco Goud, en forensische taalkunde, ontwikkeld door Sue Blackwell  (Scholenproject Taalwijs, VU Amsterdam)
  • [TBH 020916] Tekster, schrijfmethode voor groep 6-8 in het basisonderwijs, onderwerp van proefschrift van Monica Koster & Renske Bouwer (UU)
  • [TLK 070716]  Activerende didactiek grammatica lesmateriaal vervaardigd door een docentontwikkelteam met Peter-Arno Coppen (Voorjaar 2016, RU Nijmegen); zie ook Een activerende didactiek voor taalbeschouwing, workshop op HSN 30 (18-11-16) door Thomas de Bruijn e.a.

Publicaties Meesterschapsteams Nederlands (onvolledig)

  • BOEM! Paukeslag – Nieuw elan voor het literatuurgeschiedenisonderwijs – Theo Witte & Erwin Mantingh, Handboek literatuuronderwijs 2017-2018. Nieuw elan in literatuuronderwijs
  • #Literatuuronderwijs2016 – Theo Witte & Erwin Mantingh: 30ste Conferentie Onderwijs Nederlands, Gent, 18 en 19 november 2016, 154-159
  • Beter bewust (column) – Peter-Arno Coppen: Levende Talen Magazine 103 (2016) 7, 34-35
  • Laveren tegen de wind in? Het schoolvak Nederlands in beweging – Erwin Mantingh: VakTaal 29 (2016) 1/2, 6-8
  • Manifeste misverstanden – Erwin Mantingh, Theo Witte, Peter-Arno Coppen & Ton van Haaften: Levende Talen Magazine 103 (2016) 4, 38-39

Berichten Meesterschapsteams Nederlands (die eerder zijn geplaatst)